Gaat AI kunstenaars uiteindelijk overbodig maken?

Die vraag schiet de laatste tijd best vaak door mijn hoofd.

En eerlijk gezegd snap ik dat ook wel. Je typt een paar regels in een AI-programma en een paar tellen later staat er een afbeelding op je scherm die er indrukwekkend uitziet. 

Daardoor hoor ik steeds vaker dezelfde vraag terugkomen: waarom zou iemand nog investeren in een schilderij dat met de hand is gemaakt, als AI in een paar seconden iets vergelijkbaars kan maken?

AI maakt beelden. Een kunstenaar legt een stukje van zijn leven vast.

Een computer kan miljoenen beelden combineren en daar iets nieuws uit laten ontstaan. Dat blijft fascinerend. Maar een computer weet niet hoe het is om te moeten leren omgaan met je eigen emoties. Om te voelen dat je soms vastloopt in jezelf, of juist moet leren luisteren naar wat je hart eigenlijk al die tijd al probeert te zeggen.

Hij kent geen innerlijke strijd tussen wat “veilig” is en wat je diep vanbinnen eigenlijk wilt doen.

Hij weet niet hoe het is om te durven kiezen voor iets wat spannend is, ook al is het niet de makkelijkste weg.

En hij begrijpt niet hoe het voelt als je relaties ingewikkeld zijn, bijvoorbeeld met je ouders, en je toch probeert je eigen pad te vinden zonder alles te verliezen wat belangrijk voor je is.

Of hoe het is om verantwoordelijkheid te dragen voor een bedrijf, terwijl je ondertussen ook gewoon mens bent, met twijfels, druk en momenten waarop je even niet meer weet of je het allemaal wel goed doet.

Alles wat ik schilder, komt voort uit dat soort ervaringen. Uit momenten waarop ik moest leren voelen in plaats van wegduwen. Uit periodes waarin ik mijn hart moest volgen, ook al was dat niet logisch. Uit keuzes waarin ik moest durven, terwijl ik eigenlijk liever zekerheid had gehad.

Dat zie je misschien niet meteen als je een schilderij bekijkt. Toch denk ik dat je het ergens voelt.

Wat daarin voor mij ook heel belangrijk is: ik werk graag met verschillende texturen. Omdat het werk daardoor niet alleen zichtbaar is, maar ook tastbaar wordt. Iets wat je bijna wilt aanraken. Iets wat je niet kunt printen of digitaal kunt kopiëren zonder dat het zijn essentie verliest.

Ik ontwikkel die texturen vaak zelf, laag voor laag. In mijn werken gebruik ik epoxy, juist omdat het diepte en een bepaalde glans geeft die het licht vangt op een levendige manier. Als tegenstelling van epoxy werk ik graag met kalkverf, omdat die zo mat en poederig is, en tegelijkertijd een kleur kan hebben die bijna onwerkelijk mooi en zacht aanvoelt.

Die tegenstelling tussen glans en matheid, tussen hard en zacht, tussen ruw en verfijnd… dat is precies waar voor mij de spanning in een werk zit. En dat kun je niet volledig digitaliseren. Dat moet je ervaren.

Verandering is van alle tijden

Dit is trouwens niet de eerste keer dat kunstenaars zich moeten afvragen wat nieuwe technologie met hun vak doet.

Toen fotografie zijn intrede deed, dachten veel mensen dat schilderkunst zijn langste tijd had gehad. Waarom uren of dagen besteden aan een portret als een camera hetzelfde veel sneller kon?

Maar juist daardoor veranderde de kunstwereld. Schilders hoefden de werkelijkheid niet langer exact na te maken en kregen alle ruimte om te experimenteren. Nieuwe stromingen ontstonden en kunstenaars gingen veel vrijer werken dan daarvoor.

Misschien staan we nu opnieuw op zo’n kantelpunt.

AI neemt een deel van het maken van beelden over. Daardoor ontstaat misschien juist meer waardering voor werk dat helemaal door mensenhanden is gemaakt.

We zoeken steeds vaker iets dat echt is

Vrijwel alles om ons heen is tegenwoordig digitaal geworden.

We luisteren muziek via streamingdiensten, lezen online, bewaren foto’s in de cloud en voeren gesprekken via schermen. Nu hoort kunst daar ook steeds vaker bij.

Juist daarom geloof ik dat veel mensen behoefte blijven houden aan iets tastbaars.

Aan een schilderij waarvan je weet dat iemand er uren, dagen of zelfs maanden aan heeft gewerkt. Waar iedere laag verf bewust is aangebracht en waar achter elke keuze een gedachte zit. Waar je de kunstenaar doorheen voelt komen en het proces bijna nog kan voelen. Wanneer zo'n werk aan de muur hangt en het jou een gevoel geeft, dan is het een authentiek werk. Voor jou. Door mij. Verbinding. 

Ik zie AI niet als mijn tegenstander

Sterker nog, ik gebruik het zelf ook regelmatig.

Ik maak er foto's mee waarin mijn schilderijen alvast in een interieur hangen. Ik gebruik het om ideeën te ordenen, teksten aan te scherpen of om nieuwe plannen verder uit te werken.

Het bespaart me tijd en helpt me efficiënter te werken.

Maar op het moment dat ik mijn atelier binnenloop, staat daar nog steeds hetzelfde lege doek op me te wachten. Dan is er geen computer die bepaalt welke kleur ik kies of welke emotie ik wil overbrengen. Die eerste penseelstreek blijft van mij. Die laatste ook. 

Waar zit de echte waarde?

Misschien kopen mensen straks geen kunst meer omdat een schilderij alleen mooi staat aan de muur. Misschien wordt juist belangrijk wie het heeft gemaakt, waarom het is ontstaan en welk verhaal erin verstopt zit. 

Want als iedereen onbeperkt AI-afbeeldingen kan maken, wordt iets anders ineens zeldzaam.

Echtheid. Verbinding. Een werk waarin tijd zit. Ervaring. Twijfel. Doorzettingsvermogen. En een maker van vlees en bloed. Ik geloof zelfs dat dát de echte luxe van de toekomst wordt.

Mijn gedachte hierover

Dus… gaat AI kunstenaars vervangen?

Persoonlijk denk ik van niet.

Ik verwacht eerder dat AI ervoor zorgt dat we opnieuw gaan waarderen wat alleen een mens kan maken.

Geen perfect plaatje, maar een werk waarin je voelt dat iemand iets heeft beleefd. Iemand die is gevallen, weer is opgestaan en ondanks alles is blijven kiezen voor zijn eigen pad.

Misschien ligt daar wel de toekomst van kunst.

Niet in foutloos of perfect.

Maar in iets wat echt is. Wat ons samen verbindt.